PIWO W POWIECIE DZIERŻONIOWSKIM

Najstarszym napojem codziennym było piwo. W średniowieczu, kiedy picie wody groziło zatruciem, piwo pito przez cały dzień. „Skarżono się na karczmarzy, że nalewając piwa w konewki z góry, wytwarzali nadmiar piany. Za wyszynkowanie 20 beczek piwa powinien karczmarz dostać jedną beczkę „wkupnego”.

Ok. 1794r. w Dzierżoniowie działało 7 piwowarów i słodowników. Prawo waru piwa posiadało 205 domów mieszczańskich, na które przypadało ogółem 477½ piw. Na piwo przerobiono 2610 korców jęczmienia. W Niemczy odbywało się w XVIII w. aż 50 warów piwa rocznie .[1]

Mapa Bielawy

Browar „Bergbrauerei” Inh: Carl Brinke Prawdopodobnie najstarszy bielawski, browar działający do 1947r. mieścił się przy obecnej ul. Legionów 4-4a. Pierwszym znanym właścicielem browaru i działającej przy nim gospody Zur Bergbrauerei był niejaki Bluschke (reklama prasowa w Langenbielauer Anzeiger z 1855r.). W końcu XIX w, jako właściciel browaru wstępuje Carl Brinke.

Zaproszenie na Wielkie Święto KoźlakaPo 1924r. właścicielem zabudowanej działki (Grundbuch 11), zostaje kupiec Fritz Scholz. Gospodę prowadzą w 1930r. Heinrich Kappe, w 1933r. Heinrich Thilsch, a od 1937r. spadkobiercy Fritza Scholz'a, Artur Scholz (zmarł przed 1943r.) i jego żona Elli (do 1945r.). Browar w 1943r. wymieniany jest jako oddział stoszowickiego browaru Bergschlösschen Brauerei Peterwitz Gustav Stark”.[2]

Jak wspomina mieszkanka Bielawy Gertrud Kuhnt, bardzo dobre było dzierżoniowskie piwo z browaru „Süßmann Brauerei” (Browar Süßmanna) i „Tröppla Brauerei” (Browar Tröppli), ale najwspanialsze było młode piwo „Peterwitzer Jungbier” (młode piwo stoszowickie). Gertrud Kuhnt pamięta, że samochód z browaru w Stoszowicach (Peterwitz) przyjeżdżał dwa razy w tygodniu. Kierowca dzwonił specjalnym dzwonkiem, tak że wszyscy w okolicy wiedzieli, kto przyjechał. Bezpośrednio z samochodu sprzedawał piwo nie tylko gospodom, ale również pojedynczym mieszkańcom wsi. Przed samochodem ustawiały się kolejki dzieci z kuflami i kankami. Gertrud Kuhnt wspomina też, że: „piwa takiego nie można było pić od razu, ponieważ należało wpierw rozlać je do butelek i zakorkować. Później należało „przechrzcić” piwo szczyptą soli i małą ilością cukru”. Piwo musiało być zabutelkowane, bardzo dobrze zakorkowane i umieszczone w piwnicy. Do spożycia nadawało się po tygodniu, a przy jego piciu należało być ostrożnym, aby się nie oblać musującym napojem.[1]

Kaiser Wilhelms Höh”Zbudowana przez browarnika J. Köpper'a  „Letnia Gospoda”, w Bielawie Ober-Langenbielau (obecnie ul. Janusza Korczaka 20), to lokal w którym, w środę 15 września 1897r. zabłysło, pierwsze w powiecie dzierżoniowskim, elektryczne światło w publicznym lokalu rozrywkowym.  Po zmianie właściciela przemianowana na Köpper's Etablissement. W 1900r. lokal został nazwany Kaiser Wilhelms Höh (wzniesienie cesarza Wilhelma).[3]

Browar „Schlossbrauerei Langenbielau”Schlossbrauerei - to dawny browar dworski, w 1916r. wymieniony w rejestrze związku niemieckich browarników (Braumeister und Malzmeister Verbund) jako właściciel Herman Köpper. Po I WŚ zaprzestał produkcji, a budynek został kupiony przez miasto Bielawa 7 sierpnia 1926r. w drodze licytacji, za niewielką sumę 49000 marek. W 1927r. w budynku umieszczono 4 klasę publicznej szkoły koedukacyjnej nr 2 (Sammel Schule II). Ostatni przedwojenny adres to Weberstraße 20. Teraz włączony do ul. Szpakowej pod nr 39.[4] 

 

Eksponaty

 

Najstarszym browarem w Dzierżoniowie był „Stadtbrauerei” (Browar Miejski) mieszczący się przy Brauerstraße 13 (ul. Bohaterów Getta, budynek nie istnieje). W latach 1863-1865 browar ten prowadził Rother, w latach 1865-1888 Josef Klinke,  w latach 1888-1902 C. Cimbal, a w latach 1902-1920 Arthur Ludwig.

Browar „Brauerei Marx” (Browar Marxa) przy Langenbielauerstraße (ul. Batalionów Chłopskich, budynek nie istnieje) od roku 1830 (podaje się również rok 1890) prowadził Oswald Marx, a w latach 1930-1944 Hulda Marx.

Browar „Reichenbacher Brauhaus Sonntag & Bongoll”     Przy Peterswaldauerstraße 4 (ul. Jana Kilińskiego 25) w latach 1900-1905 działał browar „Reichenbacher Brauhaus Friedrich & Co. GmbH” (Dzierżoniowski Browar Friedrich & Co. GmbH), w latach 1905-1913 „Reichenbacher Brauhaus Sonntag & Bongoll” (Dzierżoniowski Browar Sonntaga & Bongolla), w latach 1913-1914 „Reichenbacher Brauhaus Tesche & Palaske” (Dzierżoniowski Browar Teschego & Palaskego), w latach 1914-1917 „Reichenbacher Brauhaus Tesche, Palaske & Detmers” (Dzierżoniowski Browar Teschego, Palaskego & Detmersa), a w latach 1917-1920 „Reichenbacher Brauhaus Bertold Tesche” (Dzierżoniowski Browar Bertolda Teschego).

 

Przy Neudorferstraße 100 (ul. Nowowiejska 61a) w latach 1865-1876 działał browar „Brauerei Reinhold Rother” (Browar Reinholda Rothera), w latach 1876-1885 „Brauerei Theodor Hörder” (BrowarTheodora Hördera), w latach 1885-1902 „Brauerei O. Böhm” (Browar O. Böhma), w latach 1902-1905 „Brauerei Hermann May” (Browar Hermanna Maya), w latach 1905-1908 „Brauerei Herm. May's Erben, Inh. Florian Zimmer” (Browar należący do spadkobiercy Hermanna Maya Floriana Zimmera) Floriana Zimmera, a w latach 1908-1920 „Brauerei Karl Süssmann (Browar Karla Süssmanna). W tym czasie funkcjonowała tutaj także go W 1941r. do spółki z Karlem Süssmannem wszedł kupiec Heinz Irmer.

Browar i gospoda Adolfa MuchegoWiele starych browarów dworskich, zaopatrujących najbliższą sobie okolicę, takich jak „Brauerei Polten/Beitz” (Browar Poltena i Beitza) w Rościszowie (Steinseifersdorf) nie miało szans na rozwinięcie swojej działalności. Ten stary browar szlachecki, potocznie nazywany w dialekcie sowiogórskim „Pulta-Bräuer” (Browar Poltena), należący do hrabiego von Seherr-Thoßa z Ostroszowic (Weigelsdorf), a dzierżawiony przez Roberta Beitza, nie był modernizowany. Kiedy utrzymywanie tego browaru stało się nieopłacalne, hrabia wyburzył go w latach 80. XIX w. i zbudował w tym miejscu swój pałac. Niektóre browary dworskie, takie jak pieszycki „Dominial Bierbrauerei” (Browar Dominialny), którego właścicielem w latach 70. XIX w. był hrabia Franz zu Stollberg-Wernigrode, zostały zmodernizowane. Pieszycki browar został zmodernizowany po jego wydzierżawieniu. (W 1876r. dzierżawcą browaru był niejaki Klemann, a w 1912r. urodzony 10 października 1874r. Albert Schröter).

 

Aby ograniczyć alkoholizm, od pocz. XX w. zaczęto promować napoje bezalkoholowe lub o bardzo małej zawartości alkoholu. Wówczas bardzo modne stało się słodkie piwo bezalkoholowe. Piwo takie podawano w tzw. „gospodach reformowanych” (Reforms Gasthaus). Gastronomowie podzielili się na dwie grupy: sprzedających alkohol i sprzedających napoje bezalkoholowe. Właściciele „reformowanych gospód” mieli swój organ prasowy — wydawaną w Weimarze fachową prasę dla gastronomów „Deutscher Verein für Gasthaus Reform” (Niemieckie Towarzystwo dla Gospód Reformowanych). W Niemczech ruchy antyalkoholowe propagowały: „Der Deutsche Verein Gegen Den Missbrauch Geistiger Getränke” (Niemieckie Stowarzyszenie Przeciw Nadużyciu Alkoholu), „Deutschen Guttempler Orden” (Niemiecka Loża Masońska), „Das Blaue Kreuz” (Niebieski Krzyż). Ideę życia w trzeźwości w powiecie dzierżoniowskim rozpowszechniały miejscowe loże masońskie (m.in. „Scheideweg unter der Eule” — Rozdroże Pod Sową), zrzeszone w niemieckiej loży masońskiej. Browar „Brauerei Schlössel” W powiecie dzierżoniowskim moda na „gospody reformowane” była widoczna nawet w nazwach lokali. Gustav Haag, gastronom z Niemczy, ok. 1912r. nazwał swoją gospodę „Reformgasthaus” (Gospoda Reformowana), a Adolf Ilchmann swoją dzierżoniowską restaurację przy Hebendorf 6 (dzisiaj Piława Dolna, ul. Wiejska 6): „Reform Restaurant” (Restauracja Reformowana). W gospodach tych podawano piwo bezalkoholowe nazywane „Reform-Bier” (piwo reformowane), które warzył m.in. pieszycki, a później dzierżoniowski, piwowar Albert Schröter. W reklamie podawał on informację, że piwo to ma niezwykłe walory smakowe, jest słodkie, o nikłej zawartości alkoholu, polecane przez lekarzy dla chorych i rekonwalescentów.[1]

 

 

 

 

Źródło:

  1. „O karczmach, zajazdach, gospodach...”, rozdz. VII. Menu w lokalach gastronomicznych i noclegowych; str. 301-307. Autor: Rafał Brzeziński, © Rafał Brzeziński & Oficyna Wydawnicza ATUT - Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe Wrocław 2012
  2. „Gospody u stóp Gór Sowich”, Autor: Rafał Brzeziński - Wrocław 2006.
  3. Budynek nr 20, Gasthaus zum Sommer, Köpper's Etablissement, Kaiser Wilhelms Höh, Prewentorium dla dzieci. kresy.org.pl
  4. Schlossbrauerei - Bielawa, Weberstraße 20. Teraz włączony do ul. Szpakowej pod nr 39.  polska-org.pl